Bozdoğan'ın Tarihçesi
BozdoÄŸan Türkçe bir kelimedir. Boz ve DoÄŸan kelimelerinden meydana gelmiÅŸtir. Ä°lk anlamı olarak BozdoÄŸan ateÅŸli silahlar bulunmadan kullanılan ilkel bir silahtır. Atlı veya askerlerin BozdoÄŸanları olurdu. Atlıların daha ağır olur ve sol yana asılırdı. Yaya askerlerin BozdoÄŸanları ise sapı aÄŸaçtan ve başı bakırdan ya da sadece demirden yapılırdı. Daha sonra Türkiye genelinde daha çok aÄŸaç-çomaÄŸa BozdoÄŸan denmeye baÅŸlanmıştır.
Türkiye’nin genelinde yer yurt adı olarak kullanılan BozdoÄŸan’ın bu anlamla pek ilgisi yoktur.
Öncelikle BozdoÄŸan sözcüÄŸü bir silah adı olmaktan öte, Bir Türk boyunun adıdır. Anadolu’ya göç eden OÄŸuz boyları içinde “BozdoÄŸan’lılar” boyu olduÄŸu bugün tarihi kaynaklarda yazılmaktadır. Ve bunların en büyük özelliklerinin yerleÅŸtikleri bölgelere adlarını vermeleri olduÄŸu bilinmektedir. Ayrıca BozdoÄŸan’ın bir mahallesinin ismi de Eymir’ dir. Eymür boyunun bugünkü Eymir mahallesinde yurt edindikleri bazı kaynaklarda rivayet edilmektedir. Önceden BozdoÄŸan’a baÄŸlı olan fakat ulaşım açısından MuÄŸla’ya devredilen Çavdır köyü içinde Çavuldur boyunun yerleÅŸmiÅŸ oldukları yer olarak zikredilmektedir.
Bugün BozdoÄŸan’ın kuruluÅŸuna ait çok çeÅŸitli rivayetler dolaÅŸmaktadır. Bu rivayetlerden bir kaçı ÅŸöyledir.
Malazgirt Savaşının Türkler tarafından kazanılmasından sonra Anadolu’ya yayılan Türkler tarafından kurulduÄŸu bilinmektedir. Tarih olarak 1075-1175 yıllarına kadar varlığı bilinmemektedir. Bu tarihlerde doÄŸudan batıya doÄŸru hızlı bir akım vardır. Ve bu akınlara katılan boylardan birisince kurulmuÅŸtur. Öncelikle BozdoÄŸan’a gelen Türk boyları Eymir’e yerleÅŸmiÅŸtir. O zaman oralarda Kıptiler’le Rum’lar yaÅŸarmış. Sonra burada yaÅŸayan Boz bey kendine baÄŸlı obalarla birlikte buradan göç ederek Madran Dağı’nın eteklerine yerleÅŸmiÅŸtir. Onunla birlikte DoÄŸan beyde onun yerleÅŸtiÄŸi tepenin tam karşısındaki Hıdırbaba tepesine gelip yerleÅŸmiÅŸtir. Boz beyin bayraktarı Madran Baba’dır. DoÄŸan beyin bayraktarı ise Hıdır baba’dır. Bu ikisinin zamanın evliyaları olduÄŸu söylentileri vardır. Hatta bunların üç arkadaÅŸ oldukları bilinmektedir. Üçüncü de Biresse Baba’dır.
Hayat Ansiklopedisi 2. cilt 735 nolu sahifesinde BozdoÄŸan’ın Türkler tarafından 12. yüzyılda kurulduÄŸu yazmaktadır. O zaman Bizanslılardan alınan bu ÅŸehir askeri amaçlı bir ÅŸehir görünümündedir.
Ä°kinci bir rivayet ise 12. yüzyılda bu çevrede Kıpti yani çingene bir ailenin oturduÄŸu bilinmektedir. Bu ailenin yapmış olduÄŸu dengesiz hareketler yüzünden devrin padiÅŸahı DoÄŸan bey adlı Yavuz bir beye bu çevreyi yık Boz emrini vermiÅŸtir. DoÄŸan bey emrindeki askerlerle burayı bozup kendi kabilesini yerleÅŸtirmiÅŸtir. Bugünkü BozdoÄŸan’ın yerel halkının DoÄŸan beyin kabilesinden olduÄŸu söylentisi dilden dile dolaÅŸmaktadır.
Üçüncü bir rivayet ise eski devirlerde yapılan savaÅŸlardan buranın doÄŸasının çok bozulduÄŸu ve bu durumdan yola çıkılarak “Bozulan DoÄŸa” anlamında BozdoÄŸan olduÄŸu söylenmektedir.
Hayat ansiklopedisi 2.cilt 735 nolu sahifesinde Malazgirt zaferinden sonra Anadolu’ya hızla yayılan Türkler tarafından 13. yüzyılda kurulmuÅŸtur denilmektedir. Birinci Kılıçarslan zamanında Gediz ve Menderes havzasının tamamını eline geçiren Selçuklu Türkleri muhtemelen BozdoÄŸan’ıda ele geçirmiÅŸ olsalar bile burayı yurt edinme amacı gütmemiÅŸlerdir.
Akdeniz kıyıları ve Denizli arasında yerleÅŸmiÅŸ olan Türkler tarafından 1280’de MenteÅŸe OÄŸulları beyliÄŸi kurulmuÅŸtur. BozdoÄŸan’ında bu beyliÄŸin sınırları içinde olduÄŸu bilinmektedir. Daha sonra GermiyanoÄŸulları beyliÄŸinde subaşı olan Gazi Mehmet bey 1308 yılında Bizansın elinden Aydın ilini almaya çalışan MenteÅŸe oÄŸullarından Sasa Beye yardım etti. Fakat bir süre sonra Sasa’dan Aydın ilini aldı ve AydınoÄŸulları BeyliÄŸini kurdu. AydınoÄŸulları BeyliÄŸi Nazilli, BozdoÄŸan ve Karacasu ‘yu hakimiyetlerine almışlardır. Bu dönemlerde fethettikleri yerlere doÄŸudan gelen kalabalık Türkmen kabilelerini yerleÅŸtirip buralara mensup oldukları OÄŸuz Boyunun adını veya başındaki Bey’lerin adını vermek ir adetti.
Bütün bu bilgilere baktığımızda BozdoÄŸan’ın önce MenteÅŸeoÄŸulları beyliÄŸine daha sonra da AydınoÄŸulları beyliÄŸine baÄŸlandığını söyleyebilmekteyiz. MenteÅŸeoÄŸullarının kuruluÅŸ tarihi olan 1280’li yıllarda kaynaklarda belirtilen Boz ve DoÄŸan Beyin aÅŸiretlerinin yaz ayında Madran Dağı eteklerindeki otlaklara gelmiÅŸ oldukları kışın ise verimli Büyük Menderes ovalarına indikleri düÅŸünülmektedir.
Osmanlı Zamanı
AydınoÄŸulları beyliÄŸi 1390yılında Osmanlı Hükümdarına baÄŸlılığını bildirmesi üzerine 1390’da Osmanlılara baÄŸlandı. Yıldırım Beyazıt çıktığı Anadolu Seferinde AydınoÄŸullarını Osmanlılara bağımlı hale getirdi. Bu sıralarda doÄŸudan Osmanlılar, deniz yönünden Latinlerin sıkıştırması bu sonu hızlandırmıştır. Bugün BozdoÄŸan’da eski Nazilli caddesi ya da Åžose caddesi diye bilinen caddelerin eski adının Ceneviz Mahallesi olarak bilinmesi, Latinlerin BozdoÄŸan’a geldikleri hatta burada yerleÅŸtikleri fikrini ortaya çıkarır. Burada bazı yerlerin Rum mahallesi olarak rivayet edilmesi Rumların da burada oturduklarını akla getirmektedir.
Ankara Muhaberesinden sonra Timur, AydınoÄŸullarına ülkelerini geri verdi. Fakat 2. Murat Osmanlılara devamlı meseleler çıkaran AydınoÄŸlları beyliÄŸine son verdi. Böylece BozdoÄŸan toprakları bir kere daha el deÄŸiÅŸtirmiÅŸ oldu. fakat sosyal durumda bir deÄŸiÅŸiklik olmadı. Bu durumun sonunda onlarda Selçuklular gibi buraya doÄŸudan gelen Türkleri yerleÅŸtirmiÅŸlerdir. BozdoÄŸan kazası dahilinde Çullu’lar adlı bir oymak arasında 25 vergi nüfuslu AvÅŸar adlı bir oba olduÄŸu gibi 36 vergi nüfuslu Eymir, 19 vergi nüfuslu Çavdur köylerinin de bulunması bu yerleÅŸme siyasetinin ve Anadolu’nun her karış toprağının TürkleÅŸtirilmesinin mührü olsa gerektir. AvÅŸar, Eymir, Çavdur, oÄŸuz boylarının adıdır. BozdoÄŸan ilçesi de gerek adını gerekse kavmiyetini kendi adından almaktadır. Yani BozdoÄŸanlı Türk Boyu burayı kurmuÅŸtur.
Tanzimat döneminde 1879 yılında bir idari deÄŸiÅŸiklikle BozdoÄŸan ilçe statüsüne kavuÅŸmuÅŸtur.
